Phân tích bài thơ “Mời trầu” của Hồ Xuân Hương.

Quả cau nho nhỏ miếng trầuhôi
                                            Nàycủa Xuân Hương mới quệt rồi
                                            Cóphải duyên nhau thì thắm lại
                                           Đừng xanh như lá bạc như vôi.
MB:Dân tộc Việt Namcó tục ăn trầu Miếng trầu là đầu câuchuyện”. Trong đời sống hằng ngày, nhất là trong ngày lễ Tết, cướisinh,…đều có sự hiện diện của trầu cau. Ca dao cũng có câu: Gặp đây trao một miếng trầu/ Miệng ăn môi đỏdạ sầu đăm chiêu”.
Trầucau là biểu tượng của nghĩa tình chung thủy, son sắt. Miếng trầu nhỏ bé đã trởthành một đề tài trữ tình trong văn chương của Hồ Xuân Hương. Mời trầu” chính là một lời nhắn gửi tếnhị của Bà chúa thơ Nôm đến người đời Hãysống có nghĩa tình, đúng với đạo lí”. Qua đó thể hiện nỗi khát khao cuộcsống hạnh phúc lứa đôi của một trái tim nồng nàn, đằm thắm, giàu cá tính– được thể hiện một cách chân tình.

TB:Đi qua cuộc đời của Hồ Xuân Hương có khá nhiều người bạn tình nhưng cuốicùng vẫn không được bền lâu. Tình cảm xao xuyến của thời tuổi trẻ cùng nhữnglời giỡn cợt của Chiêu Hổ, thoắt lại là cái kiếp làm lẽ tủi nhục trăm bề trongsự lạnh lẽo của Tổng Cóc. Bạn văn chương như ông phủ Vĩnh Tường cũng chỉ làmộng ảo ngắn ngủi. Trái tim yêu thương của Xuân Hương tưởng chừng tan nát vì sựtrớ trêu đến thế. Bao đêm trường ôm hận một mình, xót xa tự an ủi bản thânmình. Xuân Hương đã cảm thấy chua chát, cay đắng cho mình, cho những cuộc tìnhđã trải qua.
Bài thơ Mời trầu có lẽ ra đờitrong giai đoạn nữ sĩ dựng quán nước kén bạn trăm năm. Thực ra, Xuân Hương đã ýthức được mình, đến độ chín chắn, cần một bạn chi kỷ hơn là những yêu đươngnồng cháy thời tuổi trẻ. Bởi lẽ, nữ sĩ đã cảm nhận được sự lạnh giá cô đơn, rấtcần một sự động viên an ủi, những lời nói tâm tình.
Hai câu đầu: Rất trung thực, khiêm tốn và chân thành Hồ Xuân Hương đã nói vềmình hết sức thẳng thắn. Quả cau nho nhỏ, miếng trầu hôi”.Từ láy giảm nghĩa nhonhỏ” gợi hình dáng một quả cau xinh xắn, nhỏ nhắn, đáng yêu. Ở đây, Hồ XuânHương dùng từ trái nghĩa miếng trầu hôi”trái nghĩa miếng trầu thơm, trầu quế”thể hiện cách nói nhú nhường, nhí nhỏm, thân mật. Câu thơ tách ra hai vế: Quả cau nhonhỏ/ miếng trầu hôi” Nói về hai đối tượng khác nhau nhưng đều tạo ra mộtmón quà khiêm nhường để mời khách. Từ này” giúp ta hình dung ra cử chỉ nữ sĩđang mời khách dùng trầu. Xuân Hương đã lấy cái hồn dân tộc Việt Namthanh cao cau trầu keo sơn gắn bó mà nói về tình yêu của mình, độc đáo và thivị. Nhưng, độc đáo tất có phong cách riêng – phong cách Hồ Xuân Hương.
Ngườita thường nói têm trầu”, ở đây nữ sĩ dùng quệt” Này của Xuân Hương mới quệt rồi”, cách nói rất giản dị nhưng rất đặc sắc khiến người đọc hình dung racử động nhẹ nhàng, dân dã, tạo được không khí cởi mở, chân thành, dí dỏm.Một động từ độc đáo ,mới lạ, chỉ ở con người cũng độc đáo, đầy cá tính một cáchchặt chẽ, người đọc cảm thấy thú vị và yêu hơn cái quệt dễ thương, thấm đẫmtình ý ấy. Những động từ khác, giả sử được đưa vào thay thế, có lẽ rằng khôngthể lột tả được cái ý, cái tình mà câu thơ gửi gắm. Tản Đà đầu những năm 20 củathế kỉ XX đã nhận xét rằng: Thơ Hồ Xuân Hương thật tinh quái, những câuthơ hay đọc lên đến ghê người”. Cólẽ vì cái độc đáo vì những động từ lạ Tản Đà mới nhận xét về bà như vậy.. Mộtcách thể hiện cái tôi của mình rất chuẩn nhị, khác thường mà lại duyên dáng. Nhà thơ tự trải lòng mình, bày tâmtư, tình cảm một cách chân thật, một cách khách thể hóa thật lạ kỳ, cảm động.
Hai câu cuối: Thế nhưng, sau tấm chân tình gần như bình thản ấylà một giọng nói nhẹ nhàng chất chứa bao cảm xúc, bao nỗi niềm. Có phải duyên nhau thì thắm lại /Đừng xanhnhư lá, bạc như vôi”. Hồ Xuân Hương đưa ra một câu hỏi vừa đưa ra một yêu cầu Cóphải duyên nhau thì thắm lại”. Từ thắm”sử dụng rất đắt. Duyên” theo quan niệm dân gian là sự ràng buộc lẫn nhau từkiếp trước đến kiếp này, Hồ Xuân Hương muốn nói đến cái duyên ấy. Hai câu thơđầu nói về chuyện ăn trầu, hai câu cuối chuyển sang chuyện duyên số, chuyện conngười vậy mà ý thơ vẫn liền mạch, không gò bó chứng tỏ tài dùng ẩn dụ của nhàthơ đến mức tuyệt vời. Nhà thơ còn vận dụng thành ngữ, tục ngữ trong câu kếtlàm cho ý thơ thật đặc sắc. Xuân Hương trong tình yêu, càng đắm say cànglo sợ một sự cách chia, phai bạc, dường như những người yêu tha thiết thườnghay sợ một ngày mai không còn được nguyên vẹn tươi thắm như buổi ban đầu. Đọckỹ hai câu thơ mới biết chủ ý của nhà thơ sợ người tình đến với nhau không bằngtất cả tình yêu và tấm lòng xanh thắm bền chặt. Như thế, còn gì đau đớn bằng !Người như con thỏ giỡn với bóng trăng”ấy phụ cả một niềm tin chân thành thì còn biết gì để nói nữa. Ca dao ngày xưaviết tưởng giếng nước sâu Em nối sợigầu dài – Ai ngờ giếng cạn em tiếc hoài sợi dây”. Sự hòa hợp không gìn giữmột tình yêu chân thật thủy chung. Bài thơ gợi cho người đọc mối thương cảm đếnxót xa. Ta bỗng trăn trở tự hỏi, lẽ nào một người như Hồ Xuân Hương mà ướcnguyện chính đáng, thường tình lại không thành?
Tóm lại bài thơ không chỉ đơngiản nói về duyên trầu mà Hồ Xuân Hương đã nói đến duyên phận của con người củangười phụ nữ thời phong kiến. Cái duyên ấy bấp bênh bạc bẽo như vôi. Như trongmột số bài khác bà có nhắc nhiều đến duyên phận của người phụ nữ thân em vừa trắng lại vừa tròn/bảy nổi bachìm với nước non” (Bánh trôi nước). Qua đó gợi lòng thương cảm tới nhữngcon người có niềm khát khao hạnh phúc lứa đôi, một tình yêu son sắt thủy chung.
KB
Thể thơthất ngôn tứ tuyệt Mời trầu” với những ngôn từ giản dị mà giàu ý nghĩa của Bàchúa thơ Nôm đã không bó hẹp trong chuyện xã giao thường ngày mà còn đi sâu xahơn vào  tâm trạng, nỗi lòng của nữ sĩ.Chỉ bốn câu thơ mà như bao quát chuyện tình duyên lận đận của Hồ Xuân Hương.  Do vậy mà Xuân Diệu đã đánh giá thơ HồXuân Hương là "tót vời của nguồn thơ nôm na bình dân". Sống trong xã hội phong kiến suy tàn, bà luôn hiểu nỗithống khổ của người phụ nữ bị chà đạp. Điều đáng quý là nữ sĩ luôn phát hiện vàbiểu dương cái đẹp vô giá-tấm lòng son sắt, thủy chung mà người phụ nữ luôntrân trọng, giữ gìn.
Đề: Giớithiệu về Hồ Xuân Hương và thơ của bà, có nhận xét:
…Nhưng thơ bà không chỉ có phê phán, có đảkích, nó còn là thơ của một người rất yêu đời, dồi dào nghị lực”. Phân tích 2bài thơ Bánh trôi nước” và Đề đền Sầm Nghi Đống” để chứng minh cho ý kiếntrên.
MB:HồXuân Hương là nhà thơ nổi tiếng của nước ta cuối thế kỉ XVIII-đầu thế kỉ XIX. Ởgiai đoạn lịch sử này, chế độ phong kiến suy tàn đã bộc lộ những xấu xa, bấtcông. Là người giàu thâm thuyết trước cuộc đời, Hồ Xuân Hương đã gửi gắm vàothơ những suy tư, trăn trở trước hiện thực của xã hội, trước thân phận bất hạnhcủa con người, nhất là người phụ nữ. Giới thiệu về Hồ Xuân Hương và thơ của bà,có nhận xét cho rằng: …Nhưng thơ bà không chỉ có phê phán, có đả kích, nó cònlà thơ của một người rất yêu đời, dồi dào nghị lực”.Qua hai bài thơ Bánh trôinước” và Đề đền Sầm Nghi Đống” của nữ sĩ sẽ giúp ta hiểu rõ hơn thái độ cùngvới ước mơ, khát vọng của bà-người được mệnh danh là Bà chúa thơ Nôm.
TB:  Bánh trôinước
Tiêu đềbài thơ thật giản dị, gần gũi với đời sống bình dân. Những câu thơ đầu miêu tảchiếc bánh trôi rất cụ thể: Thân em vừatrắng lại vừa tròn/ Bảy nổi ba chìm với nước non
    Câu thơ gợi trước mắt ta hình ảnh xinh xắn,trắng trẻo, tròn trặn của cái bánh trôi nước, còn gợi cho ta cả một quá trìnhlàm bánh: người ta nặn bột bằng nếp màu trắng, vo tròn, bên trong có một cáinhân bằng đường đỏ rồi cho vào chảo nước sôi luộc bánh, viên bánh chìm xuống,nổi lên. Hồ Xuân Hương tả thực cái bánh trôi nhưng để ẩn dụ tượng trưng cho conngười. Con người ở đây chính là người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Từ xưnghô Thân em” rất ngọt ngào. Người phụ nữ tự nói về mình bằng giọng vừa lòng,toại nguyện. Thân em vừa trắng lại vừa tròn”, nước da trắng trẻo, thân hìnhđầy đặn, người phụ nữ đẹp như thế chắc hẳn sẽ được hạnh phúc, nhưng thành ngữ Bảy nổi ba chìm” giúp ta hiểu được cuộc sống đau khổ, lận đân vì nướcnon”-hình ảnh ẩn dụ theo xã hội phong kiến Nam tôn nữ ti” (Trọng nam khinhnữ).
Từ toạinguyện, than vãn, phàn nàn về số phận, người phụ nữ bất chấp mọi điều không mayxảy ra. Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn/ Màem vẫn giữ tấm lòng son” Phép đảo ngữ kết hợp với quan hệ từ mặc dầu” đãlàm tăng ý nghĩa đối lập, khẳng định phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ.
Đề đền Sầm Nghi Đống
Bài thơtỏ thái độ khinh bỉ những tên xâm lược. Sầm Nghi Đống-viên tướng nhà Thanh bịvua Quang Trung đánh bại, thắt cổ tự vẫn. Về sau để giữ mối hòa hiếu giữa Việt Nam vàTrung Quốc, vua Quang Trung cho phép Hoa Kiều lập đền thờ hắn ở Hà Nội. Hồ XuânHương có dịp qua đền, ngứa mắt đề thơ: Nghémắt trông ngang thấy bảng treo/ Kìa đền Thái thú đứng cheo leo” Nét nổi bậttạo nên tứ thơ của nữ sĩ chính là tư thế, thái độ, cách nhìn. Đây là cách nhìnkhinh thị, chế giễu ghé mắt”-là không nhìn chăm chú, chỉ nhân tiện thì liếcqua. Còn trông ngang”-là không trông thẳng mà chỉ trông ngang trông ngửa. Chỉvài từ ngữ mà đã thể hiện thái độ đại bất kính. Nữ sĩ còn hạ bệ tên thái thúbất tài bằng cái bảng treo”. Chữ treo” cùng vần eo” càng thể hiện rõ sự bấtkính. Bà còn chỉ cho mọi người cùng xem, đại từ để trỏ kìa” đặt đầu câu thơcàng thể hiện sự đại bất kính. Đền Thái thú đứng giữa Hà Nội-nơi đô hội thế mànữ sĩ lại bảo cheo leo” như ngôi đền được xây trên cao và nhỏ bé trong thếđứng chênh vênh, không vững chãi. Rõ ràng ý thơ đã khắc đậm tư thế ngổ ngáo,nghịch ngợm của một phụ nữ bất khuất, đứng trên lập trường dân tộc mà phê phánkẻ thù xâm lược.
Kếtthúc bài thơ là một tuyên bố nữ quyền Víđây đổi phận làm trai được/ Thì sự anh hùng há bấy nhiêu” Hai câu thơ làmột lời giả định đầy thách thức được nữ sĩ tuyên bố giữa xã hội phong kiến trọng nam khinh nữ” một cách khắc nghiệt. Nếu bà là nam giới thì được mọitrọng trách, được cầm gươm lên ngựa vùng vẫy bốn phương thì sự anh hùng đâu chỉnhỏ như viên tướng giặc bại trận phải bỏ thây nơi xứ lạ quê người-đây là haicâu thơ đặc sắc nhất thể hiện sự coi thường tên tướng giặc, thể hiện tinh thầndân tộc của nữ sĩ. Đồng thời thể hiện khát vọng đổi đời.

Kết bài
Bánhtrôi nước” và Đề đền Sầm Nghi Đống” là những bài thơ độc đáo, bà chúa thơ Nômđã đứng trên lập trường của chính mình để ca ngợi người phụ nữ phong kiến. Đồngthời cất lên tiếng nói đầu tiên đấu tranh cho nam nữ bình quyền. Gần 300 nămtrôi qua, những bài thơ của nữ sĩ vẫn xứng danh là thơ của Bà chúa thơ Nôm.
Trả lời Mai Le , 08:40 ngày 01/03/2014 Xem thêm
Thảo luận liên quan