Những điều cần nhớ về bài Tức cảnh Pác Bó

1. Hoàn cảnh sáng tác 
Sau 30 năm bôn ba hải ngoại để tìm đường cứu nước , tháng 2 năm 1941 người chiến sĩ Cộng sản Nguyễn Ái Quốc đã bí mật về nước để trực tiếp lãnh đạo cuộc Cách mạng . Lúc ấy người sống trong hang Pác Bó ( đầu nguồn ) . Mặc dù cuộc sống rất thiếu thốn gian khổ nhưng tinh thần của Bác vẫn rất phấn chấn , lạc quan và tin chắc rằng thời cơ dành độc lập dân tộc đang tới gần .

2. Bài thơ trước hết thể hiện thú lâm tuyền 
Chú ý : Lâm tuyền là rừng suối . Thú lâm tuyền là thú vui khi được sống gần gũi với thiên nhiên núi rừng
a) Câu khai ( câu đầu )
Câu thơ " Sáng ra bờ suối , tối vào hang " có giọng điệu thật thoải mái , cho thấy Bác sống rất ung dung hòa điệu với nhịp sống núi rừng . Cách ngắt nhịp 4/3 tạo thành 2 vế với 2 danh từ mở đầu là sáng và tối đã cho thấy nhịp sinh hoạt rất nề nếp , đều đặn của Bác
b) Câu thừa ( câu thứ 2 ) 
Câu thơ " Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng " đã nối tiếp mạch cảm xúc ở câu đầu và có thêm nét vui đùa , hóm hỉnh : Bác khẳng định các thức ăn ở đây thật đầy đủ , đủ tới mức dư thừa vì thiên nhiên rất hào phóng nên luôn sẵn sàng cung cấp rau măng, ... 
Chú ý : Cũng có thể hiểu câu thừa theo cách khác : Tuy chỉ có cháo bẹ rau măng nhưng vẫn sẵn sàng dùng bữa hoặc tuy ăn uống kham khổ nhưng vẫn sẵn sàng tinh thần Cách mạng
c) Câu chuyển ( câu thứ 3 ) 
Trong câu 3 , hình tượng người chiến sĩ bỗng nổi bật , như được đặc tả bằng những nết đậm , khỏe , đầy ấn tượng : " Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng " . "Chông chênh " là từ láy tượng hình và gợi cảm : Từ này không gợi lên tư thế ngồi không vững vàng mà gợi sự hình dung về một vị trí trên cao , gợi hình ảnh một tiên ông đang vui thú với bàn cờ tiên bằng đá . Song đến 3 chữ " dịch sử Đảng " gồm toàn thanh trắc lại toát lên cái mạnh mẽ  , gân guốc của Bác khi đang dịch văn bản lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô để làm tài liệu học tập cho những người Cộng sản Việt Nam . Công việc ấy của Bác chính là đang xoay chuyển lịch sử Việt Nam . Lúc ấy hình ảnh " Bàn đá chông chênh " lại gắn với một ý nghĩa ẩn dụ về hình ảnh Cách mạng Việt Nam trong buổi đầu còn nhiều chông gai , gian khó , trở ngại .
=> Với Bác , được sống giữa núi rừng , có suối có hang thì là niềm thích thú ( dù cho sự thật là cuộc sống ấy hết sức gian khổ : Bác phải ngủ trong hang lạnh , tối tăm ; ăn nhiều khi chỉ có cháo bẹ rau măng ; bàn làm việc chỉ là đá nằm chông chênh ) . Những câu thơ có giọng khẩu khí phần nào mang nét khoa trương nhưng lại không chút gượng gạo , lên gân 
d) Câu hội ( câu cuối cùng ) 
Với Bác , phong cảnh ấy , cuộc sống Cách mạng ấy thật là đẹp , " thật là sang " ! Chữ " sang " kết thúc bài có thể coi là nhãn tự bởi chữ ấy đã kết tinh , tỏa sáng tinh thần toàn bài .

3. Thú lâm tuyền của Bác và người xưa vừa có nét giống nhau vừa rất khác nhau 
Thú lâm tuyền là một tính cách đẹp , có truyền thống từ xưa . Bao hiền triết gặp lúc thời thế nhiễu nhương không thể nhập thế thành đạp giúp đời đã từ bỏ công danh tìm đến cuộc sống ẩn dật để giữ tâm hồn trong sạch như Nguyễn Trãi , Nguyễn Bỉnh Khiêm , Nguyễn Dữ . Vui thú lâm tuyền cũng có nghĩa là vui với cảnh sống đạm bạc thậm chí cảng nghèo càng thấy tự hào bởi không màng danh lợi phú quý . Những người tìm thấy niềm vui ở nơi rừng suối luôn cảm thấy mình sống rất phong lưu 
Ví dụ :                                 Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc , 
                                          Thuyền chở yên hà nặng vạy then ( Thuật hứng - Nguyễn Trãi ) 
Đây là biểu hiện của cao quý , của giàu sang về tinh thần , về đạo lí tuy nhiên người xưa thường tìm đến thú lâm tuyền vì cảm thấy bất lực trước thực tế xã hội , muốn " lánh đục về trong " , tự an ủi mình bằng lối sống " an bần lạc đạo " dù đó là lối sống thanh cao , khí tiết nhưng không thể gọi đó là lối sống tích cực , có ích cho đời sống 
Còn với Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh , người sống gắn bó , hòa nhịp với thiên nhiên nơi rừng suối nhưng vẫn vẹn nguyên cốt cách tinh thần chiến sĩ . Người tìm đến nơi rừng núi để làm Cách mạng , xây dưng cơ sở Cách mạng . Vì vậy , nhân vật trữ tình trong bài tức cảnh Pác Bó tuy có dáng vẻ ẩn sĩ song thực chất vẫn luôn gắn bó với cuộc đời , vẫn là chiến sĩ 

4. Nhận xét tổng quát 
Tức cảnh Pác Bó là một bài thơ tứ tuyệt có ngôn ngữ bình dị , pha giọng vui tươi . Bài thơ cho thấy tinh thần lạc quan yêu đời phong thái ung dung của người chiến sĩ Cộng sản , lãnh tụ Cách mạng Nguyễn Ái Quốc trong những ngày tháng sống giang khổ ở Pác Bó  . Bài thơ giúp ta nhận thấy với Bác , được làm Cách mạng và sống hòa hợp với thiên nhiên là cả một niềm vui lớn 
P/s em xin lỗi cô vì đăng muộn :(
Trả lời Mai Le , 17:06 ngày 20/01/2014 Xem thêm
Thảo luận liên quan
Những điều cần nhớ về bài Tức cảnh Pác Bó Những điều cần nhớ về bài Tức cảnh Pác Bó
9/10 924 bài đánh giá